پيش‌گفتار 1 . درباره اهميت برهان همين بس ، كه ارسطو دراول كتاب تحليلات اولى - كه كتاب قياس ناميده مىشود - هدف اصلى از بحث درباره حد وقياس ، كه درواقع شامل تمام مباحث منطق است ، را « برهان » وقياس برهانى اعلام كرده است . عبارت ارسطو چنين است : إنّ أوّل ماينبغي أن نذكر هوالشيء الذي عنه فحصنا هاهنا ، والغرض الذي إليه قصدنا . فأمّا الشيء الذي عنه نفحص ، فهو البرهان ، وغرضنا العلم البرهاني ؛ اولين چيزى كه شايسته است در اين‌جا ذكر كنيم عبارت از آن چيزى است كه در اين‌جابه تفحص آن مشغوليم وهدفى است كه مقصود ماست ؛ و آنچه به تفحص آن مشغوليم « برهان » است وهدف ما علم برهانى است . درواقع « برهان » فلسفه علم است ، يعنى معرفت شناسى است ؛ و به اين اعتبار معرفتى درجه دوم است كه درطول ديگر معارف انسانى ، قرار دارد - نه در عرض آنها . وظيفه برهان عبارت است از كشف حجاب ازچهره موضوعات ، مسائل و مبادى علوم ؛ وبررسى اين كه آيا كدام علم يقينى وكدام يك غير يقينى است ؛ و اين كه با چه روش‌هايى مىتوان به معارف يقينى دست يافت ؛ و اين كه آيا « استقراى ناقص » توليد يقين مىكند يا نه ؟ و اين كه آيا مىتوان برهانى را از يك علم به علم ديگر منتقل كرد يا نه ؟ اگر آرى ، باكدام شيوه ؟ اين كه اشتراك علوم واختلاف ووجه تمايز آنها از